Aandacht als sleutel tot tegengaan van verzuim en verloop
Om het ziekteverzuim binnen de deelnemende V&V-organisaties terug te dringen, startte in 2019 het actieprogramma Verzuim Innovatieve Aanpak (VIA) onder de vlag van het regionale actieprogramma Waard om voor te werken! Het project werd begeleid door Zorgbelang Inclusief en kende een faciliterende rol van WZW.
In totaal werkten dertien zorgorganisaties uit de regio Arnhem en Gelderse Vallei mee. Vanuit zorgkantoor Menzis kreeg het project de opdracht mee om een innovatieve benadering van verzuim te ontwikkelen.
Oorzaken van verzuim
Binnen het project zijn succesvolle en minder succesvolle interventies geïnventariseerd en innovatieve ideeën verzameld voor verzuimbeheersing. Uit praktijkonderzoek van Zorgbelang Inclusief bij deelnemende zorgorganisaties bleek dat de meest voorkomende oorzaken van verzuim vooral liggen in de menselijke factor: houding, gedrag en communicatie van medewerkers en leidinggevenden.
Daarnaast bleek ook de mate van methodisch en systematisch werken, zoals plannen en roosteren, van grote invloed. Tussen beide aspecten bestaat een duidelijke relatie. Onduidelijkheid in verwachtingen, onvoldoende helder leiderschap en gebrekkige communicatie leiden regelmatig tot misverstanden, teleurstellingen en gevoelens van onveiligheid op de werkvloer. Medewerkers voelen zich dan onvoldoende gezien en gehoord, terwijl tegelijkertijd de werkdruk hoog blijft en roosterproblemen aanhouden. Dat vergroot het risico op uitval.
Relationeel werken als sleutel
Binnen het project is in 2021 gekozen voor het werken vanuit de presentietheorie en relationeel samenwerken en zorg verlenen. Hiervoor werd een Theory of Change ontwikkeld, waarna eind 2021 zeven pilots van start gingen. De centrale gedachte: aandacht maakt het verschil.
Relationeel werken draait om structureel oog hebben voor medewerkers en cliënten, en voor alles wat iemand nodig heeft om goed en duurzaam te kunnen functioneren. Deze manier van werken is ontstaan vanuit de vraag wat gewaardeerde zorg- en hulpverleners doen in de praktijk, waarbij ‘present zijn’ voor de ander centraal staat. Binnen VIA werd deze benadering verbreed naar medewerkers, vanuit de overtuiging dat medewerkers net zo belangrijk zijn als cliënten.
Hoewel relationeel werken in de zorg niet nieuw is, is het inzetten ervan als preventief middel tegen verzuim dat wel. Juist daarin zit de kracht van deze aanpak. Goede zorg voor medewerkers betekent ook betere zorg voor cliënten.
Wat heeft het project opgeleverd?
De deelnemende organisaties zijn getraind in relationeel samenwerken, relationeel zorg verlenen en relationeel leidinggeven. Zij kregen meer inzicht in de factoren die van invloed zijn op verzuim en in manieren om verzuim aan de voorkant te voorkomen.
Het project laat zien dat relationeel werken niet alleen preventief werkt bij verzuim, maar ook een positieve invloed heeft op het voorkomen van uitstroom van medewerkers. Bovendien neemt het werkplezier toe en daalt het verzuim. Dat heeft direct effect op de kwaliteit van zorg.
Zoals Jolien Kohlmann-Bins, bestuurder van ouderenzorgorganisatie Het Maanderzand en bestuurlijk kartrekker van het project, aangeeft:
“Het werkt niet alleen preventief voor verzuim, maar heeft ook een positieve invloed op het voorkomen van uitstroom bij zorgorganisaties én daarmee op het verlenen van goede zorg.”
Lessen uit de praktijk
Relationeel werken vraagt om meer dan alleen aandacht voor individuele medewerkers. Het vraagt om een veilige omgeving, vertrouwen, eigenaarschap, een lerende houding en verantwoordelijkheid nemen op alle niveaus in de organisatie. Alleen dan kan het duurzaam worden ingebed.
Het project kende ook uitdagingen. De coronaperiode had grote impact op de voortgang, net als de vele personele wisselingen binnen zorgorganisaties.
Tegelijkertijd is de belangrijkste les helder: verzuim terugdringen begint aan de voorkant. Investeren in werkplezier, aandacht, relationeel samenwerken en goed leiderschap draagt bij aan duurzame inzetbaarheid én betere zorg.
Het project Verzuim Innovatieve Aanpak liep van 2019 tot en met 2023. Zorgbelang Inclusief hoopt met de resultaten andere zorgorganisaties te inspireren om met relationeel werken aan de slag te gaan.
Meer informatie
Meer informatie over het project lees je in het eindrapport Verzuim Innovatieve Aanpak.
